← Terug

Een goedkeurende controleverklaring: wat is de meerwaarde?

Een goedkeurende controleverklaring: wat is de meerwaarde?
Op 8 januari jl. berichtte het FD[1] dat accountants in toenemende mate een verklaring verschaffen met oordeelonthouding aan honderden MKB-bedrijven. Dit wordt onder andere veroorzaakt door een gebrekkige interne beheersing, gespecificeerd als niet goed werkende ICT-systemen of het ontbreken van de juiste beheersmaatregelen op de geld-goederenbeweging. Daarmee onderschrijft dit artikel het belang van vakken als (Advanced) Accounting Information Systems en IT in Control.

Vragen die bij mij opkwamen toen ik het artikel in het FD las, waren onder andere:

  • Wat is een verklaring met oordeelonthouding?
  • Is het van belang dat deze MKB-bedrijven een goedkeurende verklaring krijgen, het zijn toch geen multinationals?

Het doel van dit artikel is dan ook tweeledig: allereerst wil ik jullie meenemen in de beantwoording van bovenstaande vragen. Ten tweede wil ik jullie prikkelen om zelf, met de achtergrond die jullie hebben vanuit de studie, kritisch te reflecteren op dergelijke nieuwsberichten en vragen te stellen bij het lezen van dergelijke artikelen. Dit artikel is geschreven zonder de intentie te hebben een wetenschappelijk verantwoord artikel te schrijven, deze beperking moeten jullie dan ook in het achterhoofd houden.

De oordeelonthouding
Voor de beantwoording van mijn eerste vraag ben ik naar de website van de NBA (Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants) gegaan, om daar de HRA 2017 (Handleiding Regelgeving Accountancy) te raadplegen. In de HRA staan de controle standaarden beschreven die accountants in Nederland moeten volgen. Op deze manier wordt de kwaliteit van de werkzaamheden en daarmee beroep gewaarborgd. In standaard 705 staat dat de accountant enerzijds een oordeelonthouding dient te formuleren indien hij niet in staat is voldoende en geschikte controle-informatie te verkrijgen om daarop zijn oordeel te baseren. Anderzijds dient de accountant een oordeelonthouding te formuleren wanneer hij tot de conclusie komt dat de mogelijke gevolgen van een eventuele niet-gedetecteerde afwijkingen voor de financiële overzichten (bijv. de jaarrekening) zowel van materieel belang kunnen zijn als een diepgaande invloed zouden kunnen hebben.

Dan is natuurlijk de vraag: wat is geschikte, voldoende controle informatie en wanneer is iets materieel? Dit moet overgelaten worden aan het oordeel van de accountant, oftewel: professional judgement (een veel gebruikt begrip in de praktijk). Doordat klanten verschillende procesinrichtingen en stakeholders hebben, kan deze vraag niet eenduidig beantwoord worden. Wel weten we inmiddels dat de accountant een oordeelonthouding afgeeft als hij het simpel gezegd gewoon niet weet bij posten in de jaarrekening die hij van dusdanig belang acht, op basis van zijn werkzaamheden. Een oordeelonthouding zegt dus niet per definitie dat de jaarrekening een fout bevat van materieel belang.

Nu we in den beginsel weten wat een verklaring met oordeelonthouding is, kunnen we de vraag gaan beantwoorden of dit ook daadwerkelijk van belang is voor de onderneming.

Belang van een goedkeurende verklaring
Het belang van een goedkeurende verklaring is veelzijdig. Allereerst verschaft een goedkeurende controleverklaring vertrouwen aan de gebruikers van de jaarrekening ten aanzien van de betrouwbaarheid van de financiële informatie. Een goedkeurende verklaring geeft de gebruiker van de jaarrekening ook vertrouwen ten aanzien het mitigeren van het frauderisico. Dit vertrouwen moet zich uitbetalen in een lagere cost of capital en daarmee hogere waarde van de onderneming. Eerder wetenschappelijk onderzoek heeft al laten zien dat het niet krijgen van een goedkeurende verklaring een negatieve relatie heeft met de waarde van de onderneming en een stijgende cost of capital. Ook de bank zou bij het ontbreken van een goedkeurende verklaring een hogere risico-opslag kunnen doorberekenen waardoor de onderneming hogere rentekosten moet dragen en daarmee een lagere winst voor de onderneming.

In de wetenschappelijke literatuur wordt vaak onderzoek gedaan bij de grote ondernemingen. Maar in het geval van de MKB-onderneming is er doorgaans geen beursnotering en daardoor is het effect van een verklaring met oordeelonthouding niet direct te meten. Daarmee kan ook (deels) de ontwikkeling worden verklaard van een stijgende lijn in het aantal oordeelonthoudingen afgegeven door de accountant. Er moet geïnvesteerd worden in de IT-omgeving, dit tracht te worden afgestemd op de business. Er kan wellicht een controller of een consultant in dienst worden genomen om de interne beheersing te optimaliseren en te onderhouden. Dit alles kost geld, maar leidt niet per definitie tot een betere beheersing van de onderneming en daarmee de realisatie van de doelstelling. Daarnaast is de leiding en eigendom bij MKB-bedrijven vaak in handen van de familie of de DGA (directeur-grootaandeelhouder) en daarmee is de noodzaak voor een kwalitatief goede jaarrekening met een goedkeurende verklaring minder groot. Deze alinea suggereert dat het antwoord op mijn oorspronkelijke vraag ‘is het van belang dat MKB-bedrijven een goedkeurende verklaring krijgen?’, nee luidt.

Toch ben ik niet overtuigd van dit antwoord, op basis van een eerste, wellicht wat te simpele redenatie. Ook een MKB-ondernemer wil wellicht zijn onderneming in de toekomst verkopen. Vaak is de onderneming het pensioen van de ondernemer of het familiekapitaal. In een eventueel overnameproces zal ook de jaarrekening van de onderneming worden geanalyseerd en zal de overnemende partij het risico van een oordeelonthouding verwerken in het overnamebod. Ten tweede, zoals eerder besproken, zullen de financiers van de onderneming een hogere risico-opslag doorberekenen in het rentepercentage en daarmee zal de winstgevendheid van de onderneming naar beneden gaan. Daarmee zal ook het beschikbare dividend voor de DGA en de familie dalen. Kortom, er zal moeten worden uitgerekend of de renteverhoging en het negatieve effect op de waarde van de onderneming groter is dan de investering in de verbetering van de interne beheersing. Indien het antwoord positief (negatief) is, zal het antwoord ja (nee) zijn op mijn vraag, in dat geval moet de onderneming (niet) investeren in de interne beheersing.

Afronding
Ik roep jullie als studenten dan ook op onderzoek te gaan doen naar het effect van de accountantsverklaring bij de jaarrekening op de financieringskosten van MKB-bedrijven en de potentiële impact op de waarde van deze onderneming als onderdeel van jullie Master Thesis. Gedacht kan worden aan het uitzetten van een survey bij ondernemingen die te maken hebben gekregen met een verklaring met oordeelonthouding op basis van data afkomstig van bijvoorbeeld company.info. Gevraagd kan worden of deze bedrijven te maken hebben gekregen met de herziening van de financieringsvoorwaarden, de omvang van deze herziening en wat gezien de omvang van het vreemd vermogen de absolute waarde was van deze oordeelonthouding. Ook kan gedacht worden aan het uitzetten van een survey bij vermogensverschaffers en de vraag hoe groot naar verwachting de verhoging zal zijn van de risico-opslag. Aan de hand van deze uitkomsten kan worden berekend wat de extra kosten zijn voor de onderneming als gevolg van een suboptimale interne beheersing. Middels dit onderzoek kunnen jullie een gefundeerd antwoord geven op mijn tweede vraag, en nog belangrijker een bijdrage leveren aan een goed werkende onderhandse vermogensmarkt.

[1] https://fd.nl/ondernemen/1234789/accountants-geven-honderden-mkb-bedrijven-rood-licht

Dit artikel is geschreven door Niels van der Meer. Niels was bestuurslid van studievereniging PM in het jaar 2016/2017. Inmiddels is hij werkzaam op de audit afdeling van KPMG. 

Benieuwd wat PM voor jou kan betekenen? Word lid!

Lid worden (€1,-)