← Terug

Het gesprek van de accountantsdag

Ieder jaar komen honderden accountants in Amsterdam bij elkaar om het over hun vak te hebben. Een dag vol inspirerende sprekers en actuele onderwerpen. Dit jaar was het thema ‘’Stromen van Data en Geld onder Controle’’. Samen zochten ruim 1600 accountants naar (on)mogelijkheden van data, patronen van bedrog en nieuwe gesprekstechnieken. Tot zover was het niet veel anders dan voorgaande jaren. Toch was er iets anders. Iets dat het gesprek van de dag bleek te zijn.

Dat iets was de toespraak van minister Hoekstra. De minister van financiën trapte de dag af met een belangrijke boodschap aan de accountants. De volledige toespraak lees je hier. Maar in het kort komt het erop neer dat de minister zich zorgen maakt over de kwaliteit van het werk van accountants. Vier jaar geleden heeft de accountancysector 53 verbetermaatregelen geformuleerd om de kwaliteit van de wettelijke controles fundamenteel te verbeteren. En hoewel er de afgelopen jaren verbeteringen zijn doorgevoerd op bijvoorbeeld het gebied van kwaliteit, gedrag en cultuur vindt de minister dat de veranderingen niet snel genoeg gaan. Om de minister te citeren: ‘4 jaar is lang en in 4 jaar kan en moet er ook veel gebeuren. En daarom mag van de accountantssector in 4 jaar tijd ook meer verwacht worden dan wat we hebben gezien.’

Minister Hoekstra kondigde daarom aan op korte termijn een onafhankelijke commissie aan te stellen om te onderzoeken of en welke aanvullende maatregelen nodig zijn om de kwaliteit van de wettelijke controles te verbeteren. ‘Het wordt uiteindelijk een van 2 smaken: óf meer zelfsturing óf meer regelgeving. En de sector krijgt niet nogmaals 4 jaar de tijd’ zei hij.

In de zaal vol accountants leidde deze strenge woorden tot de nodige onrust. De vanuit de sector voorgestelde en deels doorgevoerde verbetermaatregelen gaan over structuurmodellen, gedrag en cultuur, kennis en kwaliteit, fraude en continuïteit. Er is een werkgroep publiek belang die de verbeteragenda heeft opgesteld en regelmatig update en er is een monitoring commissie accountancy (MCA) die op de voortgang van de verandering toeziet. Hoe kan het dan dat het te langzaam gaat? In een verkennende studie heeft de AFM (Autoriteit Financiële Markten) onderzocht wat de mogelijk dieperliggende oorzaken van de langzame veranderingen zijn.

Een van die mogelijk dieperliggende oorzaken is het feit dat in de huidige structuur van de accountancysector meerdere bronnen van marktfalen liggen besloten die een negatieve invloed kunnen hebben op de kwaliteit van de wettelijke controles. Dit betekent dat door schadelijke prikkels vanuit de verdien-, partner- en bedrijfsmodellen van accountantsorganisaties het publiek belang niet altijd voorop wordt gesteld. Een voorbeeld van zo’n prikkel laat zich het best uitleggen door de gevleugelde uitspraak ‘’wie betaalt, bepaalt’’. De accountant wordt namelijk aangesteld en betaald door de gecontroleerde onderneming. En om die onderneming als klant te behouden kan het zijn dat de accountant dan minder kritisch optreed. Met als gevolg: een lagere controlekwaliteit.

Een ander voorbeeld van zo’n schadelijke prikkel is de rol die de accountant vervult als én beroepsbeoefenaar én eigenaar én ondernemer. ‘De accountant bevindt zich door de deze verschillende rollen continu in een spanningsveld waarbinnen het publiek belang mogelijk niet altijd centraal wordt gesteld’ zo valt te lezen in het rapport van de AFM. Je kan je voorstellen dat er vanuit eigen-/kantoor belang wordt gestreefd naar efficiëntie. Maar efficiëntie komt niet per se ten goede en gaat zelfs mogelijk ten koste van de controlekwaliteit.

In de huidige structuur van de sector liggen dus mogelijke oorzaken voor lage controlekwaliteit en de langzame veranderingen. Maar hoe verander je de manier waarop een sector is gestructureerd? De AFM draagt hiervoor een aantal alternatieve structuurmodellen aan. Voorbeelden hiervan zijn het invoeren van Audit only firms, het aanstellen van Rijksaccountants, de gebruiker laten betalen of het volledig afschaffen van de wettelijke controles. Voor alle alternatieve modellen zijn significante ingrepen in de markt nodig. Maar daar moet volgens de AFM nog wel nader onderzoek naar worden gedaan.

Zou de onafhankelijke commissie van minister Hoekstra een eerste stap zijn richting een nieuw structuurmodel binnen de accountancy? Wat kunnen we nog meer veranderen? En hoe kunnen we dat sneller doen? Dat waren een aantal vragen waarover op de accountantsdag veel werd gepraat. Minister Hoekstra wilde de accountants een spiegel voorhouden hopende dat ze met een kritische blik naar zichzelf en hun omgeving verder gingen bouwen aan het vertrouwen in de beroepsgroep. Of dat helemaal is gelukt moet nog blijken. Misschien kunnen we in de tussentijd gehoor geven aan de oproep van de minister:

‘Of u nog in de collegebanken zit, of al richting de pensioenleeftijd gaat: ik heb vandaag voor u allemaal dezelfde oproep. Blijf elkaar bevragen. Wees kritisch op ongeschreven gewoontes en gebruiken, wees kritisch op gedrag en cultuur op de werkvloer. En denk aan die spiegel.’

Benieuwd wat PM voor jou kan betekenen? Word lid!

Lid worden (€1,-)