← Terug

Te weinig rebellen in de Accountancy

Pieter de Kok 'founding partner van Coney, dad of two, data driven, people minded auditor'. De Kok was lange tijd aanjager van vernieuwingsbeweging Tuacc (TweetupAccountants). Twee jaar geleden schreef hij voor accountant.nl een stuk over de 'Accountant 3.0' en blikte hij vooruit naar de Accountant 4.0. In zijn column vertelt hij hoe het er nu voor staat met deze Accountant 4.0. Hoe zet de accountant technologie maximaal in? Wat is volgens de Kok de NEXT big step in de audit? En wat moeten we weten over het fraudedebat?

Te weinig rebellen in de Accountancy
Via LinkedIn werd ik gevraagd een bijdrage te leveren in de vorm van een column. Goed gemutst als ik 2019 ben gestart, heb ik positief geantwoord. Ik krijg namelijk regelmatig het verwijt, of iets wat daar op lijkt, dat ik mij in de jaren na Tuacc op de achtergrond verschuil als het gaat om het publieke debat.

Dat klopt, het bredere debat in Accountantsland is ‘morsdood’. En de spaarzame oprispingen in het debat maken mij vaak moedeloos (door de hoge zuurgraad) en doen mij erg denken aan de Muppetshow (oude meningen die vaak vanaf de Zijlijn alsmaar herhaald en herhaald worden, soms al sinds 1972!). Met de hoogte van de beloningen in het accountancyberoep als recent hoogtepunt. Debat om het debat.

Maar goed, nieuw jaar, nieuwe kansen, weer een nieuwe generatie in de studiebanken, tijd voor een teken van leven van het Orakel vanuit de Van Nellefabriek in Rotterdam.

Accountant 4.0
Die Accountant 4.0 bestaat nog niet, work in progress. Wel heb ik een beter beeld bij welke waardevolle bijdragen deze Accountant 4.0, en zelfs een Accountant 5.0 kan leveren.

Om de Accountant 4.0 te leren kennen, moeten we eerst terug naar de vraag; Wie is de Accountant 3.0? Ik heb daar afgelopen jaren al een stukje ‘Wij van WC-eend ‘ over geschreven. De laatste keer blijkt maart 2017 geweest te zijn, toch alweer zo’n twee jaar geleden. Als ik het nu weer opnieuw zou moeten uitleggen, maar dan korter, dan zou ik het als volgt doen:

  • De Accountant 3.0 zet technologie maximaal in om een positieve bijdrage te leveren aan het versterken van het Interne Beheersingsvraagstuk van zijn cliënt. De externe audit is namelijk zo ingericht dat maximaal wordt getoetst – d.m.v. data-analyse – in welke mate de onderneming daadwerkelijk grip heeft op / inzicht heeft in prestaties, (fraude-) risico’s en de werking van interne checks & balances.

  • De Accountant 3.0 zet technologie maximaal in om ‘ongoing’ (met een hoge frequentie) de relevante transactiestromen (alle inkopen, verkopen, retouren, voorraadbewegingen, kasstromen etc etc) op basis van data driven uitzondering- en trendanalyses te controleren.

  • De Accountant 3.0 zet technologie maximaal in om ‘efficiency verbetermogelijkheden’ in de opzet van werkprocessen van cliënten te detecteren en als ‘inzicht’ terug te geven. Met bijvoorbeeld inzet van process mining kunnen bedrijfsprocessen volledig transparant worden gemaakt en inzichten en bottlenecks worden gedeeld met de cliënt.

De 4.0 Accountant gaat nog een stap verder. Deze Accountant bouwt op basis van Machine Learning (algoritmes) analyses die niet alleen  ‘achteruit’ kijken, maar ook gebruikt kunnen worden om transactiestromen te voorspellen ‘vooruit te kijken’ (omzet, marges, kasstromen). Deze ‘voorspellingen’ worden vervolgens getoetst aan de IST data.

Niet Artificial Intelligence (nog heel ver weg, geloof niet in de roeptoeteraars) is de NEXT big step in assurance, maar de inzet van predictive analytics o.b.v. machine learning toepassingen. Dit zijn concrete toepassingen waarin nu wordt geïnvesteerd. Denk hierbij aan het nauwkeurig kunnen voorspellen van omzet op basis van tijdreeksalgoritmes. Deze voorspellende omzet kan als ‘harde’ norm worden gebruikt om gerealiseerde omzet te toetsen en afwijkingen te analyseren.

Als jij je als student, al wortelende door deze column, hierin herkend, dan gaat het heel goed met accountancy onderwijs in Nederland. Met 5.0 komen we trouwens in een andere dimensie. Alleen nog geschikt voor audit guru's. Sorry.

Ter afsluiting het Fraudedebat
Mijn interesse in het Fraudedebat is niet nieuw. Al langere tijd zijn we bezig met de vraag: Welke rol moeten accountants spelen in het fraudevraagstuk, wat betekent dit voor de Accountancy opleiding, hoe wordt training-on-the-job ingericht en hoe maken we de verbinding met de relevante stakeholders?

Deze vraag komt uit een debat uit 2011, maar net als vele andere debatten, is ook het Fraudedebat gestaakt, om vervolgens in volle herhaling in de zomer van 2018 terug te keren.

Ook nu is de teneur van het debat ongeveer gelijk als toen. Als alle stof en emotie is neergedaald en we het met elkaar eens zijn dat Accountants een rol spelen, dan denken we vanuit onze ‘technische audit rol’ uiteindelijk nog steeds van Links naar Rechts. In hoofdlijnen betekent dit zo ongeveer:

  • Tijdens de voorbereiding van de controle van de jaarrekening benoemt het controleteam drie tot vier verschillende Frauderisicofactoren (we argumenteren vooral veel risico’s weg). En vervolgens beschrijven we hoe deze fraudes zich kunnen voordoen (best knap).

  • Voor die Frauderisicofactoren die in de planningsfase overblijven voegen we een aantal ‘audit’ werkstappen (systeemgericht dan wel gegevensgericht) toe.

  • Gedurende de audit zijn we ons bewust van de ‘Frauderisicofactoren’, en zonder signalen gedurende de audit bevestigen we in een accountantsverslag dat we (binnen de grenzen van materialiteit) geen fraude hebben vastgesteld gedurende de audit. Via de Bevestiging van de Jaarrekening laten we het management uiteraard bevestigen dat intern eveneens geen fraude bekend is.

Met deze van Links naar Rechts aanpak doen we alsnog te weinig, we leveren geen toereikende prestatie. We detecteren geen fraudepatronen of transacties, waar dat met inzet van eenvoudige data-analyse en algoritmes wel kan. Niet elke fraude is ‘rocket-science’. Veel fraudes liggen dicht aan de oppervlakte, klaar om ‘gesignaleerd te worden’. Denk aan dubbele factuurbetalingen: eenmaal een betaling aan een ‘juiste crediteur’ en eenmaal aan een ‘gefingeerde crediteur’. Met data-analyse van bankgegevens , crediteurenstamgegevens en de bankgegevens van het  ‘personeelsbestand’ kunnen analyses van dubbele betalingen eenvoudig worden opgezet.

In mijn beleving hebben we het hier dus deels over de prestatiekloof en moeten we (en kunnen we) van Rechts naar Links bewegen door de inzet van slimme algoritmes die fraude indicatoren actief gaan opsporen (in plaats van dat wij ze zelf bedenken). Op basis van slimme analyses kunnen dan grote hoeveelheden transacties met behulp van data-mining en machine learning razendsnel worden geanalyseerd. Fraudesignalen kunnen worden herkend en follow-up acties kunnen door de controlerend accountant en het management worden ingezet.

We laten ons graag vertellen dat fraudes heel ingewikkeld zijn, dat je van hele goede huize moet komen om de slimme fraudeur te spotten. Al die mooie verhalen verbloemen echter het feit dat we het gereedschap wat er is, niet eens echt goed inzetten. Uitzonderingen daargelaten.

Veel inspiratie in 2019, vergeet niet, jullie worden straks onderdeel van een heel mooi vak, be a rebel, wees eigenwijs, wees lastig, wees tegendraads, daag je kantoor en beroepsgenoten uit, daag je leraren uit, daag je cliënten uit.  We hebben meer rebellen nodig!

Auteur: Pieter de Kok
Oprichter van Coney en auditor

Benieuwd wat PM voor jou kan betekenen? Word lid!

Lid worden (€1,-)